Yapay zeka (YZ) artık yalnızca teknoloji meraklılarının ya da yazılımcıların gündemi değil. Eğitimden medyaya, sivil toplumdan kamu kurumlarına, iş dünyasından bireysel üretkenliğe kadar hayatın her alanına sızmış durumda. Ancak bu hızlı yayılımın beraberinde getirdiği kritik bir soru var:
YZ’yi gerçekten “anlıyor” muyuz, yoksa sadece “kullanıyor” muyuz?
Bu soruya yanıt arayan yeni e-kitabımız “Yapay Zeka Okuryazarlığı: BFV Modeli” yayımlandı. Bu kitap, YZ’yi sadece pratik bir araç olarak değil; aynı zamanda toplumsal, etik ve stratejik sonuçları olan bir sosyo-teknik dönüşüm olarak ele alıyor.
BFV: Bağlam + Farkındalık + Verimlilik
Kitabın merkezinde yer alan BFV modeli, YZ okuryazarlığını üç temel sütun üzerinden tanımlıyor:
Bağlam (Context): YZ’nin ne olduğunu, hangi türlere ayrıldığını, nasıl çalıştığını ve tarihsel gelişimini anlamak.
Farkındalık (Awareness): YZ’nin toplumsal etkilerini, etik risklerini, önyargı ve ayrımcılık sorunlarını, mahremiyet ve şeffaflık tartışmalarını kavramak.
Verimlilik (Productivity): YZ’yi kişisel ve kurumsal hedefler doğrultusunda, etik sınırlar içinde, etkili ve yaratıcı biçimde kullanabilmek.
BFV yaklaşımı, YZ okuryazarlığını akılda tutması zor teknik kavramlardan çıkarıp, herkesin gündelik hayatına ve iş süreçlerine uyarlanabilir bir modele dönüştürüyor.
Bu Kitap Neden Yazıldı?
Bugün YZ ile ilgili tartışmalar iki uç arasında gidip geliyor: Bir tarafta “insanlığın sonu” söylemi, diğer tarafta ise neredeyse sınırsız bir teknoloji iyimserliği.
Oysa gerçek daha karmaşık.
Bu e-kitap, tam da bu karmaşanın ortasında daha net bir yol haritası sunmayı amaçlıyor. Çünkü YZ çağında mesele yalnızca “ne yapabildiğimiz” değil; aynı zamanda ne yapmamız ve ne yapmamamız gerektiği.
Kitap, yapay zeka okuryazarlığını şu şekilde tanımlıyor:
“Kendine, çevresine, ülkesine ve dünyaya zarar vermeyecek şekilde, fayda odaklı olarak yapay zekâ araçlarını tasarlama, üretme ve kullanma becerisi.” 
Kitapta Hangi Konular Var?
Kitapta; YZ’nin ne olduğu, nasıl çalıştığı ve temel kavramları (Bağlam); YZ’nin etik riskleri, önyargı, mahremiyet, şeffaflık ve toplumsal etkileri gibi kritik meseleler (Farkındalık); ayrıca YZ’nin iş hayatında, iletişimde, içerik üretiminde ve karar süreçlerinde verimli biçimde nasıl kullanılabileceğine dair pratik yaklaşımlar (Verimlilik) ele alınıyor. Son bölümde ise BFV modelinin eğitim, kurumlar ve stratejik planlama süreçlerine nasıl entegre edilebileceğine yönelik uygulanabilir öneriler sunuluyor.
Kimler İçin Yazıldı?
Bu e-kitap, teknik uzmanlara değil; YZ’yi “bilinçli” kullanmak isteyen herkese hitap ediyor.
Özellikle şu gruplar için güçlü bir başlangıç çerçevesi sunuyor:
• sivil toplum çalışanları ve yöneticiler
• iletişim ve medya profesyonelleri
• öğretmenler ve eğitim tasarımcıları
• kamu çalışanları
• şirketlerde dijital dönüşüm ve insan kaynakları ekipleri
• girişimciler ve sosyal girişimler
Yapay zeka çağında en büyük risk, teknolojinin kendisi değil; bu teknolojinin topluma nasıl yayıldığı ve kimlerin kontrolünde şekillendiğidir. Bu nedenle yapay zeka okuryazarlığı artık bir “ekstra beceri” değil, yeni çağın temel vatandaşlık yetkinliklerinden biri. BFV modeli, bu yetkinliği hem anlaşılır hem de uygulanabilir bir biçimde çerçeveleyen pratik bir rehber sunuyor.