2026 yılının ilk ayı, yapay zeka ekosisteminde “düzenleme” (regulation) döneminden “uygulama ve yaptırım” (enforcement) dönemine geçişin en net hissedildiği ay oldu. Davos Zirvesi ve CES Fuarı gibi küresel etkinlikler, teknolojinin parıltısından çok “güvenlik” ve “yönetişim” standartlarına odaklandı.
Ocak 2026 döneminde Türkiye ve dünyada gerçekleşen, “Yapay Zeka Yönetişimi” ve “Etik YZ” odaklı öne çıkan gelişmeler şunlar oldu:
1. Davos Zirvesi (WEF 2026): “Küresel Yapay Zeka Güvenlik Protokolü” İmzalandı
İsviçre’nin Davos kasabasında 20 Ocak’ta toplanan Dünya Ekonomik Forumu’nda, G20 ülkeleri ve önde gelen teknoloji şirketleri “Küresel Yapay Zeka Güvenlik Protokolü”nü (GAISP) imzaladı. Anlaşma, sınır ötesi veri akışında yapay zeka modellerinin “etik denetimden” geçmesini şart koşuyor. Protokol, biyolojik silah üretimi veya siber saldırı kapasitesine sahip modellerin açık kaynak kodlu olarak paylaşılmasını kısıtlayan maddeler içeriyor.
2. Türk Standardları Enstitüsü (TSE) “Güvenilir Yapay Zeka Damgası” (GYZD) Çalışmalarına Başladı
Güvenilir Yapay Zeka Damgası; yapay zeka sistemlerinin etik, güvenli, şeffaf ve hesap verebilir bir şekilde geliştirilmesi ve kullanılması amacıyla oluşturulması planlanan bir belgelendirme yaklaşımı. Bu damga ile, yapay zeka sistemlerinin ulusal ve uluslararası standartlara uyumunun değerlendirilmesi hedeflenmekte. Planlanan belgelendirme süreci kapsamında; yapay zeka sistemlerinin yaşam döngüsü boyunca güvenilirlik kriterlerini karşılayıp karşılamadığının değerlendirilmesi öngörülmekte.
- Referans: Türk Standartları Enstitüsü
3. CES 2026’da “Gömülü Etik” (Embedded Ethics) Trendi
Las Vegas’ta 7-10 Ocak tarihlerinde düzenlenen dünyanın en büyük tüketici elektroniği fuarı CES’te, bu yıl ilk kez “Privacy-First AI” (Önce Mahremiyet) ödülleri verildi. Ev içi robotlar ve akıllı asistanların, verileri buluta göndermeden cihaz üzerinde (on-device processing) işlemesi, fuarın en büyük etik kriteri oldu. Veri sızdırma geçmişi olan bazı firmaların fuara katılımı etik gerekçelerle reddedildi.
4. Google DeepMind’dan “Robot Anayasası” (Robot Constitution) Güncellemesi
Google, 22 Ocak’ta fiziksel dünyada hareket eden robotlar için geliştirdiği “Robot Anayasası”nın 2.0 sürümünü yayınladı. Güncelleme, robotların insanlara veya mülke zarar verme ihtimali olan durumlarda (örneğin mutfakta bıçak kullanımı) uyması gereken katı “Asimov Yasaları” benzeri donanımsal kilitleri içeriyor. Bu adım, otonom ev robotlarının güvenliği konusundaki endişeleri gidermeyi amaçlıyor.
- Referans: Google DeepMind Blog – Safety & Ethics
5. BDDK “Algoritmik Önyargı Denetimi” Raporu (Türkiye)
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), 2025 sonunda başlattığı denetimlerin ilk sonuçlarını 28 Ocak’ta bankalarla paylaştı. Raporda, kredi skorlamasında kullanılan bazı yapay zeka modellerinin, belirli coğrafi bölgelerde yaşayan vatandaşlara haksız yere düşük puan verdiği (redlining) tespit edildi. İlgili bankalara modellerini “yeniden kalibre etmeleri” için 3 ay süre tanındı.
- Referans: BDDK – 2026 Sektörel Duyurular
6. Avrupa Birliği “Yapay Zeka İşten Çıkarma” Yasağı
AB Komisyonu, 12 Ocak’ta aldığı bir kararla, şirketlerin sadece algoritmik verimlilik puanlarına dayanarak çalışan işten çıkarmasını (Robo-firing) yasakladı. Karar, “insan gözetimi ve nihai karar yetkisi” olmaksızın yapılan fesihlerin geçersiz sayılacağını ve şirketlere ağır tazminat yükümlülüğü getireceğini belirtiyor. Bu, çalışma hayatında yapay zeka etiği açısından bir dönüm noktası oldu.
7. New York Borsası’nda “Ajan Kaynaklı” Flash Crash
25 Ocak sabahı, otonom ticaret yapan yapay zeka ajanlarının (Trading Agents) birbirlerinin emirlerini yanlış yorumlayarak döngüye girmesi sonucu teknoloji hisselerinde %8’lik ani bir düşüş (Flash Crash) yaşandı. Olay 4 dakika sürse de, SEC (ABD Menkul Kıymetler Komisyonu), finansal piyasalardaki yapay zeka ajanları için “Acil Durum Durdurma Anahtarı” (Kill Switch) zorunluluğunu gündeme getirdi.
8. Telif Haklarında “Opt-In” Dönemi Başladı
Dünyanın en büyük görsel stok ajanslarından biri, 5 Ocak itibarıyla politikasını değiştirdi. Artık sanatçıların eserleri, varsayılan olarak yapay zeka eğitimine kapalı (opt-out değil, opt-in) olacak. Yalnızca açıkça izin veren sanatçıların eserleri eğitilecek ve bu sanatçılara “veri telif payı” ödenecek. Bu model, yaratıcı endüstrilerde “adil veri kullanımı” için yeni standart olarak kabul edildi.
- Referans: The Art Newspaper – AI Policy Shift
9. İstanbul Barosu “Yapay Zeka Savunmanlığı” Sertifika Programı
Hukuk sisteminde yapay zekanın kullanımı artarken, İstanbul Barosu 18 Ocak’ta avukatlar için zorunlu sayılabilecek bir “AI Okuryazarlığı ve Etiği” sertifika programı başlattı. Program, “Yapay zeka tarafından üretilen sahte delillerin tespiti” ve “Algoritmik kararlara itiraz süreçleri” üzerine odaklanıyor.
- Referans: İstanbul Barosu Eğitim Merkezi
10. Deepfake Seçim Manipülasyonu Uyarısı (Brezilya)
Brezilya Yüksek Seçim Mahkemesi, yaklaşan seçimler öncesinde 30 Ocak’ta sert bir karar açıkladı. Siyasi kampanyalarda yapay zeka kullanıldığının belirtilmemesi (etiketlememe) durumunda, adayların seçilme hakkının elinden alınacağı duyuruldu. Bu, “etik dışı AI kullanımının” siyasi bedelinin en somut örneği oldu.
- Referans: Reuters – Brazil Election AI Rules
11. OpenAI “Demokratik Girdiler” (Democratic Inputs) Projesi Sonuçları
OpenAI, yapay zeka modellerinin davranış kurallarını belirlemek için dünya genelinde 100 bin kişiyle yürüttüğü “Demokratik Girdiler” projesinin sonuçlarını 14 Ocak’ta yayınladı. Rapor, toplumun büyük çoğunluğunun yapay zekanın “tarafsız” olmasından ziyade, “yerel kültürel değerlere saygılı” olmasını tercih ettiğini ortaya koydu. Bu, “tek tip etik” yerine “kültürel uyumlu etik” anlayışını güçlendirdi.
12. Fransa’da “Veri Merkezi Isı Vergisi” Yürürlüğe Girdi
Fransa, 1 Ocak 2026 itibarıyla, yapay zeka modellerini eğiten büyük veri merkezlerinden, ürettikleri atık ısıyı geri dönüştürmedikleri takdirde ek vergi (Carbon Compute Tax) almaya başladı. Bu yasa, yapay zeka etiğinin çevresel sürdürülebilirlik ayağında atılan en sert finansal adım oldu.
- Referans: Le Monde – Tech & Environment
13. “Sorumlu Yapay Zeka” Lisans Programı (MIT & ODTÜ İş Birliği)
Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) ve MIT, 26 Ocak’ta yaptıkları duyuruyla, teknik mühendislik becerileri ile etik felsefeyi birleştiren ortak bir “Yapay Zeka Mühendisliği ve Etiği” yüksek lisans programı başlattıklarını açıkladı. Program, geleceğin başmühendislerinin (Chief AI Officers) etik donanımla mezun olmasını hedefliyor.
- Referans: ODTÜ Haberler ve Duyurular
Ocak 2026 Özeti ve Değerlendirme
Ocak ayı, **”Yönetişim Mimarisi”**nin (Governance Architecture) kurulduğu ay olarak tarihe geçmiştir.
- Kurumsallaşma: Türkiye’de UYGE’nin, dünyada WEF protokolünün devreye girmesi, denetimin artık devletlerin ve uluslararası örgütlerin asli görevi olduğunu göstermiştir.
- İş Gücü Koruması: AB’nin “Robo-firing” yasağı ve sendikaların baskısı, yapay zekanın İK süreçlerindeki “vahşi” kullanımına set çekmiştir.
- Finansal Risk: Borsadaki “Ajan Çöküşü” (Flash Crash), otonom finansal yapay zekaların denetimsiz bırakılamayacağını ispatlamıştır.