2025 yılı Aralık ayı, yıl boyunca süregelen etik tartışmaların yasal düzlemde somut sonuçlara dönüştüğü ve “hesap verilebilirlik” kavramının şirket bilançolarını doğrudan etkilediği bir kapanış dönemi oldu. Özellikle AB’nin ilk büyük cezai yaptırımı ve Türkiye’nin açıkladığı yeni strateji belgesi aya damgasını vurdu. İşte yapay zeka etiği ve yönetişimi alanında Aralık ayında öne çıkan gelişmelerden bazıları:
1. AB Yapay Zeka Yasası Kapsamında İlk “Yasaklı Uygulama” Cezası
Avrupa Birliği, Yapay Zeka Yasası’nın (AI Act) yürürlüğe girmesinden sonraki ilk büyük cezasını 12 Aralık’ta kesti. İş yerlerinde çalışanların duygularını analiz ederek (emotion recognition) performans puanı veren bir yazılım şirketi, “kabul edilemez risk” kategorisindeki bu uygulamayı durdurmadığı için cirosunun %6’sı oranında cezaya çarptırıldı. Bu karar, yasanın caydırıcılığını kanıtlayan tarihi bir emsal oldu.
Kaynak: European Commission – AI Act Enforcement News
2. Türkiye Ulusal Yapay Zeka Stratejisi (2026-2030) Resmi Gazete’de
Türkiye’nin ikinci 5 yıllık eylem planı, 26 Aralık 2025 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandı. Stratejide en dikkat çeken başlık, kamu ihalelerinde kullanılacak yapay zeka sistemleri için “Yerli Veri ve Etik Uyumluluk Sertifikası” zorunluluğunun getirilmesi oldu. Ayrıca, “Yapay Zeka Güvenlik Enstitüsü”nün kurulacağı resmen ilan edildi.
Kaynak: T.C. Resmi Gazete – 26 Aralık 2025
3. “Algoritmik Fiyatlandırma” Skandalı ve Tüketici Soruşturması
Yılbaşı alışveriş sezonunda, büyük e-ticaret platformlarının kullandığı dinamik fiyatlandırma algoritmalarının, kullanıcıların kişisel verilerini ve harcama alışkanlıklarını analiz ederek “kişiye özel fahiş fiyat” (predatory pricing) uyguladığı ortaya çıktı. 15 Aralık’ta ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC) ve AB yetkilileri, algoritmik gizli anlaşma (collusion) şüphesiyle ortak bir soruşturma başlattı.
Kaynak: FTC Press Release – AI Pricing Investigation
4. TÜBİTAK “Yapay Zeka Projeleri Etik Kurulu”nun Kurulması
TÜBİTAK, 5 Aralık’ta yaptığı duyuru ile AR-GE desteği verilecek tüm yapay zeka projeleri için bağımsız bir “Etik Değerlendirme Kurulu” oluşturduğunu açıkladı. Artık teknik başarının yanı sıra, algoritmik şeffaflık ve veri mahremiyeti planı sunmayan projelerin fonlanmayacağı belirtildi. Bu adım, akademik araştırmalarda etik standartları zorunlu hale getirdi.
Kaynak: TÜBİTAK Duyurular
5. OpenAI ve “Süper Uyum” (Superalignment) Başarısızlığı İtirafı
OpenAI, 18 Aralık’ta yayınladığı teknik bir blog yazısında, insan zekasını aşan sistemleri kontrol etmeyi amaçlayan “Superalignment” çalışmalarında beklenen güvenlik eşiklerine henüz ulaşılamadığını şeffaflıkla paylaştı. Şirket, güvenlik garantisi verilene kadar bir sonraki modelin (GPT-Next) çıkış tarihini süresiz ertelediğini duyurdu. Bu “Sorumlu Yapay Zeka” adına atılmış cesur bir frenleme adımı olarak yorumlandı.
Kaynak: OpenAI Safety Blog – December Update
6. Deepfake “Yeni Yıl Mesajı” Krizi
31 Aralık gecesi, önde gelen bir G7 ülkesi liderinin, ekonomik kriz ve sokağa çıkma yasağı ilan ettiğine dair deepfake bir videosu sosyal medyada viral oldu. Video 20 dakika içinde yalanlansa da borsalarda kısa süreli dalgalanmaya neden oldu. Olay, “İçerik Doğrulama” (Watermarking) teknolojilerinin sosyal medya platformlarında henüz tam entegre edilemediğini acı bir şekilde gösterdi.
Kaynak: Reuters – Deepfake Security Breach Report
7. New York Times vs. AI Şirketleri Davasında “Tarihi Uzlaşma”
Yıllardır süren telif hakkı davası 20 Aralık’ta tarafların uzlaşmasıyla sonuçlandı. Yapay zeka şirketleri, haber içeriklerini eğitim verisi olarak kullanmak için medya kuruluşlarına “lisans bedeli” ödemeyi ve kaynak gösterimi yapmayı kabul etti. Bu anlaşma, “Veri Etiği” ve “Fikri Mülkiyet” tartışmalarında yeni bir endüstri standardı oluşturdu.
Kaynak: NY Times Business – AI Copyright Settlement
8. Bankacılıkta “Kredi Reddi” Gerekçesi Zorunluluğu
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), 10 Aralık’ta yayınladığı genelge ile yapay zeka skoring sistemleri tarafından kredi başvurusu reddedilen müşterilere, kararın nedeninin “açıklanabilir” (explainable) bir şekilde sunulmasını zorunlu kıldı. “Sistem puanınızı düşük buldu” ifadesi yerine, hangi verinin (örn: fatura gecikmesi) kararı etkilediği açıkça belirtilecek.
Kaynak: BDDK Mevzuat ve Düzenlemeler
9. Google “Project Ellmann” ve Yaşam Koçu Etiği Tartışması
Google’ın kullanıcıların tüm fotoğraflarını ve verilerini analizerek “Yaşam Öyküsü” çıkaran ve psikolojik tavsiyeler veren “Project Ellmann” adlı yapay zeka asistanı, Aralık başında beta sürümüne açıldı. Ancak psikologlar ve etik uzmanları, yapay zekanın kullanıcıların en savunmasız anlarını analiz etmesinin “mahremiyet ihlali” ve “duygusal manipülasyon” riski taşıdığı gerekçesiyle projeye sert tepki gösterdi.
Kaynak: The Verge – Google Project Ellmann Controversy
10. “Yapay Zeka Hakemliği” Futbolda Tartışma Yarattı
Aralık ayında FIFA Dünya Kulüpler Kupası’nda denenen tam otonom yapay zeka hakem sistemi, bir maçta ofsayt yorumunda bariz bir hata yapınca (yorum hatası, ölçüm değil) spor etiği tartışması başladı. Otoriteler, “insan faktörünün” spordaki hataların bir parçası olup olmadığı ve yapay zekanın oyunun ruhunu öldürüp öldürmediğini tartışmaya açtı.
Kaynak: ESPN Tech in Sports – FIFA AI Trials
11. İskandinavya’da “Veri Merkezi Isısı” Yasası
İsveç ve Norveç, 22 Aralık’ta ortak bir karar alarak, ülkelerindeki devasa yapay zeka veri merkezlerinin açığa çıkardığı ısının zorunlu olarak bölgesel ısıtma sistemlerine (binaların ısınması) aktarılmasını şart koştu. Bu, “Sorumlu Yapay Zeka”nın çevresel sürdürülebilirlik boyutunda döngüsel ekonomiye en somut katkısı olarak kayıtlara geçti.
Kaynak: Nordic Energy Research – AI Heat Recovery Law
12. Çocuk Oyuncaklarında “Dinleyen Bebek” Yasağı
Almanya Federal Ağ Ajansı (Bundesnetzagentur), Aralık ayı ortasında, internete bağlı ve yapay zeka destekli konuşan bazı oyuncak bebekleri “casusluk cihazı” olarak nitelendirerek satışını yasakladı. Oyuncakların çocukların ses verilerini ebeveyn izni olmadan buluta yüklediği tespit edildi. Bu vaka, “Nesnelerin Yapay Zekası” (AIoT) etiğinde çocuk güvenliğinin önceliklendirilmesi gerektiğini hatırlattı.
Kaynak: Bundesnetzagentur Press – Smart Toy Ban
13. İstanbul Barosu “Yapay Zeka ve Hukuk” Çalıştayı Sonuç Bildirgesi
İstanbul Barosu, 28 Aralık’ta yayınladığı sonuç bildirgesinde, avukatların dilekçe yazımında üretken yapay zeka kullanırken uyması gereken etik kuralları belirledi. Bildirgede, yapay zeka tarafından üretilen içtihatların kontrol edilmeden mahkemeye sunulmasının “meslek etiğine aykırı” olduğu ve disiplin suçu sayılacağı vurgulandı.
Kaynak: İstanbul Barosu Haberleri
Genel Değerlendirme ve 2026 Projeksiyonu
2025 yılı Aralık ayı, yapay zeka etiğinin “romantik bir ideal” olmaktan çıkıp, “uyulmadığında para ve itibar kaybettiren bir kural seti”ne dönüştüğü ay olarak kabul edilebilir. Artık girişimciler ve şirketlerin geliştirdikleri ürünlerdeki yapay zeka kulanımına azami dikkat göstermeleri, yapay zeka etiği ve yönetişimi ile ilgili düzenlemeleri sıkı takip etmeleri gereken bir döneme girdik.
- Türkiye: Ulusal Strateji belgesi ile devletin oyunun kurallarını belirlediği bir döneme girdi..
- Dünya: AB’nin cezai yaptırımları ve telif hakkı uzlaşmaları, 2026’nın “Regülasyon ve Uyum Yılı” olacağının sinyalini verdi.
*Bu rapor Gemini 3 Pro ile hazırlandı.